Bilgisayarda gözle görülebilen, içinde vedışında bulunan parçaların tümüne donanım adı verilir. Başka bir ifadeile donanım; bilgisayarda bulunan elektronik ve mekanik parçalarıntümüdür. Bilgisayarda tüm işlemleri gerçekleştiren altı ana birimvardır. Bu birimler sırası ile şu şekildedir:
GİRİŞ BİRİMİ
Bilgisayar veri girişini sağlayan birimlere, girişbirimi (input device)adı verilir. Bu birimler,diş ortamdan bilgisayarındış ortamına veri veya komut aktarılmasını sağlar. En yaygın olarakkullanılan giriş birimi klavye ve mouse’dur (Fare).
MERKEZİ İŞLEM BİRİMİ (CPU)
Merkezi işlem birimi (CPU - Central ProcessingUnit), bilgisayarın en önemli parçasıdır. Bilgisayar üzerinde yapılantüm işlemler, bu birim tarafından gerçekleştirilir ve denetlenir. Bubirimler genel olarak şu şekilde incelenebilir:
Aritmetik ve Mantık Birimi
Bilgisayara verilen matematiksel ve karşılaştırma işlemleri bu birim tarafından yapılır.
Kontrol Birimi
Bilgisayarda yapılan tüm işlemleri kontrol eder. Giriş ve çıkışbirimlerinin denetimini, bellek ile ilgili işlemleri, komutlarınyorumlanmasını ve bilgisayarın bir bütün olarak çalışmasını sağlar.
Bellek Birimi (Hafıza-Memory)
Programların üzerine yüklenip çalıştırıldığı, tüm işlemlerin yapıldığıve bilgilerin geçici olarak saklandığı yere bellek birimi denir.Bilgisayar kapandığı anda bellekte bulunan bilgiler kaybolur. Bellekkapasitesi bilgisayarlarda farklılıklar gösterir. Bilgisayarlarda genelolarak iki çeşit bellek türü vardır.
Rom Bellek (Read Only Memory)
Bu bellekteki bilgiler silinmez, değiştirilemez, sadece okunabilir.Bilgisayar üreticisi firmalar tarafından bu belleğe bilgiler öncedenyerleştirilir. Burada, bilgisayarın açılışı ile ilgili kodlar bulunur.Bilgisayar, ilk açıldığında bu bellekteki bilgilere göre işlemlerebaşlar.
Ram Bellek (Random Access Memory)
Bilgisayardaki tüm verilerin, işletim sisteminin veprogramların çalıştırıldığı yerdir. Bilgisayar kullananlar, tümişlemlerini bu bellek üzerinde gerçekleştirirler. Bu belleğe ana bellekadi verilir.
Bilgisayarda çalıştırılacak program, bellek kapasitesinden büyükse,program çalıştırılamaz. Örneğin; bir yazı defterinin 100 sayfa olduğunukabul edelim. Her sayfaya 40 satır ve bir satıra da 60 karakteryazabilirsek; defterin bir sayfasına 60×40= 2400 karakter yazılabilir.Bir sayfaya 2400 karakter yazabildiğimize göre 100 sayfalık bir deftere100×2400=240.000 karakter yazabiliriz. 640 KB’lik ana belleğe sahipbilgisayara, aynı anda yaklaşık 3 defter dolusu yazı girilebilir.Bilgisayarda yer alan bellek bölümlerinin kapasitelerine göre ifadeedilişi aşağıdaki şekildedir:
Bellek Bölümü Kapasite Değeri (KB)
Ana Bellek (Base Memory) 0 - 640
Uzatılmış Bellek (Extended Memory) 641 - 1024
Genişletilmiş Bellek (Expanded Memory) 1025’ten yukarısı
ÇIKIŞ BİRİMİ
Bilgisayarın iç ortamında işlenmiş verileri dışortama aktarmayı sağlayan birimlere, çıkış birimi (Output device) adıverilir. En çok kullanılan çıkış birimleri, ekran ve yazıcıdır. Bazıçıkış birimleri, hem giriş hem de çıkış ünitesi olarak kullanılır.Örneğin; disk veya disket içine bilgi yazdırıldığında çıkış birimi,içerisinden bilgi alındığında ise giriş birimi olarak kabul edilir.
DEPOLAMA BİRİMLERİ (YARDIMCI BELLEK)
Ana bellekte bulunan program veya veriler,bilgisayar kapatıldığı zaman veya ani elektrik kesilmesinde silinir. Bunedenle, sonradan kullanılabilmeleri için verilerin saklanmasınaihtiyaç duyulur. Bu amaçla bilgisayarda yardımcı bellek birimlerikullanılır. Yardımcı bellek birimleri, programların veya verilerindepolandığı manyetik ortamlardır. Yaygın olarak kullanılan yardımcıbellek birimleri; disk, disket veya Cd-rom’lardır.
BİLGİSAYARIN ANA VE EK DONANIMLARI
KLAVYE (KEYBOARD)
Üzerinde harf, rakam ve sembolleri içeren tuşlarıbulunduran ve bunlara basıldığında ekrana görüntüleyecek, bilgisayaraveri ve komut girişini sağlayan birime klavye adı verilir. Klavye,tuşlarının diziliş sırasına göre üç tür olabilmektedir.
Q KLAVYE: İngiliz klavyesi olarak da adlandırılır. Q harfi, klavyenin sol başında yer alır.
F KLAVYE: Türkçe klavye olarak da adlandırılır. Bu klavyede harf dizilişi, daktilolardaki gibidir.
Q TÜRKÇE KLAVYE: Q klavyede Türkçe Ö, Ç, Ş, I, G, Ü harfleri, sağ tarafa yerleştirilmiştir.
FARE (MOUSE)Mouse (fare), klavyeden farklı olarak sadece komutgirişinde kullanılır. Bilgisayar ortamında kullanılabilmesi içinçalışan programın, mouse kullanımına uygun şekilde yazılmış olmasıgerekir. Mouse altında yer alan bilye, mouse göstergesinin ekrandaistenilen yere hareket etmesini sağlar. Mouse, üzerinde yer alantuşlardan genellikle sol taraftaki kullanılır. Mouse, avuç içindetutularak bilekten hareket ettirilerek kullanılır.
DİSKET SÜRÜCÜLER (FLOPPY DRİVERS)
Disketlerin takıldığı, disket üzerinde yazma veokuma işlemlerinin gerçekleştirildiği elektronik ve mekanik parçalardanoluşmuş birimdir. Sürücü sayısı, isteğe bağlı olarak değişebilmektedir.Sürücüye takılan diskete göre farklılık gösterir. Yaygın olarakkullanılan iki sürücü çeşidi vardır.
3.5 Disket Sürücü: 3.5 inçlik disketlerin takılabildiği sürücülerdir.
3.25 Disket Sürücü: 5.25 inçlik disketlerin takılabildiği sürücülerdir.Bu sürücüler 3.5 inçlik disket sürücülerinin yaygın olarakkullanılmasıyla birlikte, kullanımdan kalkmıştır.
Disket (Floppy Drive)
Disket; üzerine bilgi yazılabilen manyetikortamlardır. Bilgisayardaki verilerin bir başka bilgisayara taşınmasıveya yedeğinin alınması amacıyla kullanılır. Disketlerin bilgi depolamakapasitesi sınırlıdır. Diskete bilgi yazılabilir, yazılmış bilgilersilinebilir, geri alınabilir ve bilgiler üzerinde gerekli değişiklikleryapılabilir. Disketler üzerinde çalışma, sabit diske göre çok yavaştır.Yine sabit disklere göre depolama kapasiteleri düşüktür. Diskettebulunan bilgiler, kullanıcı tarafından silinmediği veya korumayöntemlerine uyulduğu sürece kaybolmazlar. Disketler, sürücülerdeolduğu gibi inç cinsinden iki boyutta incelenebilir.
5.25 İnç Disketler: Bu disketler, 5.25 inçlik disket sürücüleretakılır. Günümüzde yaygın olarak kullanılmadığı gibi kapasiteleri dedüşüktür. Bu disketlerin dış yüzeyi yumuşak bir malzeme ile kaplıolduğundan kolay bükülür ve çabuk bozulurlar.
3.5 İnç Disketler: Bu disketler, 3.5 inçlik disket sürücülere takılır.Günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır. 5.25 inçlik disketlerden dahagüvenilirdirler. Çünkü disketin dışı, sert plâstikten yapılmış malzemeile kaplıdır. Bu tür disketin tek veya iki yüzü ayrı ayrıkullanılabilir. Aşağıda disketlerin türleri ve kapasiteleribelirtilmiştir:
3.5 inç Çift Yüzeyli /Normal 720 KB DS-DD
3.5 İnç Çift Yüzeyli/Yüksek Yoğunluklu 1.44 MB DS-HD
Sembollerin anlamları şöyledir:
DD (Double Density): Tek yüzeyli
DS (Double Side): Çift yüzeyli
HD (High Debsity): yüksek yoğunluklu.
DİSK
Diskler, üzerine bilgi depolanabilen manyetikortamlardır. Disklerin bilgi depolama kapasitesi disketlerden çokfazladır. Diskler, en az 40 Megabyte’tan başlayarak, Gigabytedüzeylerinde bilgi depolayabilirler. Bilgisayar içerisinde (kasası) yeralır ve disketler gibi takılıp çıkarılamaz. Bu nedenle sabit disk, harddisk (fixed disk) olarak da adlandırılır.
CD SÜRÜCÜLER
Bilgisayarda cd’lerin takılması ve kullanılmasınısağlayan yan ünitelerdir. Cd sürücülerin hız özelliğini belirtmekamacıyla 24x,36x gibi ifadeler kullanılır.
EKRAN (MONİTÖR)
Ekran, genel olarak yazım modunda 25 satır, 80sütından oluşur. Bu ölçüde bir ekrana (25×80) 2000 A harfi yazılabilir.Grafik modda ise ekranlar nokta ile ifade edilir. Bu noktaların herbirine, Pixel adı verilir. Nokta sayısı ne kadar fazla olursa, görüntüo kadar net olur. Ekranlar, genellikle üç türdür.
Renkli Ekran: Tüm karakter ve grafikler renkliolarak görüntülenir. Günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır. Renkliekran, grafik açısından da diğer ekran türlerinden çok üstündür.
Siyah/Beyaz Ekran: Yeşil üstüne siyah veya siyah üstüne beyaz görüntü veririler. Grafik görüntüleme özellikleri sınırlıdır.
Likid Kristal Ekran: Genellikle taşınabilir (Laptop-Notebook)bilgisayarların ekranıdır. Içerisinde özel bir sıvı bulunan buekranlar, hesap makinesi ekranına benzerler.
YAZICI (PRİNTER)
Bilgisayarda yer alan bilgilerin kağıdayazdırılmasını sağlayan elektronik ve mekanik parçalardan oluşmuş yanünitedir. Piyasada birçok tür ve marka yazıcı bulunmaktadır.Karakterleri yazış şekillerine göre aşağıdaki şekildegruplandırılabilir.
Nokta Vuruşlu (Dot Matrix)Yazıcılar: Nokta vuruşlu yazıcılar, birsatıra yazdıkları karakter sayısına göre iki gruba ayrılırlar. 80sütunluk yazıcılar, bir satıra normalde 80 karakter yazarlar.Sıkıştırılmış olarak 132 karakter yazabilirler. 136 sütunluk yazıcılarise bir satıra normalde 132 karakter yazarlar. Sıkıştırılmış olarak 236karakter yazabilirler. Bu yazıcılarda, yazma kafasında yer alan iğne(pin) sayısına göre yazım kalitesi değişir. İğne sayısına göre 9 ve 24olmak üzere iki çeşittir. Nokta vuruşlu yazıcıların hız birimi CPS(Character Per Seconds) ile ifade edilir. Hız birimi saniyede bastığıkarakter sayısı ile belirtilir.
Lazer Yazıcılar (Laser Printer): Nokta vuruşlu yazıcılara göre buyazıcıların yazım kalitesi ve hızı mükemmeldir. Fotokopi makinelerigibi çalışırlar. Nokta vuruşlu yazıcılar satır satır, lazer yazıcılarise sayfa sayfa basım yapar. Lazer yazıcıların hız birimi PPM (Page PerMinute) ile ifade edilir. Hız birimi dakikada bastığı sayfa sayısı ilebelirtilir.
Mürekkep Püskürtmeli Yazıcılar (İnkjet Printer): Karakterleri mürekkeppüskürterek yazarlar. Renkli ve grafik basımında diğer yazıcılara göredaha iyi olduğu söylenebilir.
TARAYICI (SCANNER)
Tarayıcının çalışması, fotokopi makinesine benzer.Resim, yazı ve harita gibi hazır metinleri bilgisayar ortamınaaktarmaya yarar. Tarayıcılarda tarama yoğunluk birimi DPI (Dots PerInch) ile ifade edilir.
ÇİZİCİ (PLOTTER)
Yazıcılar gibi çalışırlar. Ebat olarak yazıcılardan çok büyük ve pahalıdırlar. Genellikle mimarî çizim amaçlı kullanılırlar.
OPTİK OKUYUCU
Yüzey üzerine optik bir gözle ışık yansıtarak okumayaparlar. Üniversite seçme sınavı kâğıtlarının ve formlarının okunmasıişlemi, optik okuyucular ile gerçekleşmektedir.
BİLGİSAYARI OLUŞTURAN PARÇALAR
Ana Kart (Motherboard)
Ana kart, bilgisayarın en önemli parçalarındanbiridir. Bilgisayarda bulunan bellek, genişleme yuvaları ve kartları,ram ve diğer elektronik parçaların tümü, bu kart üzerine yerleştirilir.
Merkezi İşlem Birimi (MİB)
Bilgisayarın içerisinde bulunan bileşik bir kartıifade etmek amacıyla MİB, CPU ve mikro işlemci ifadeleri kullanılır.Bilgisayarda bulunan tüm elektronik parçalar ne yapacaklarına dairemirleri MİB‘den alırlar. MİB, kullanıcı tarafından verilen komutlarıyorumlar, komutlara uygun programları çalıştırır ve isteklerimiziyerine getirir.
Bilgisayarın, bir toplama işlemini yapabilmesi için bir dizi devreyiaçıp kapatması gerekir. Bu işlemleri çok kısa sürede ve eş zamanlıolarak yapar. Bu eş zaman işlemi gerçekleştiren MİB’e bağlı bir saattir(Kuarts Kristal). Saatin her vuruşunda bilgisayar birçok elektrikselişlemi gerçekleştirir. Bu saatin ürettiği darbeler Mega Hertz (Mhz)olarak adlandırılan birimle ölçülür.
33 Mhz hıza sahip bir bilgisayarın sistem saati 1 saniyede 33.000.000kez çalışıyor demektir. Mhz değeri büyüdükçe, bilgisayarın çalışması dahızlanacaktır.
Bir kişisel bilgisayarın hızı, mikro işlemcisinin hızına ve birimzamanda işlediği sözcük boyuna bağlıdır. Mikro işlemcisinin hızı ise,bir saniyede yapilan işlem sayısı ile ölçülür. Sözcük boyu ise,bilgisayarın birim zamanda işleyebildiği bit sayısıdır. Bu değer 8, 16ve 32 olabilmektedir. Mikro işlemciler belirli numaralarla ifadeedilirler.
Mikro İşlemci Türleri
8080: İşlem hızı 4.77 Mhz’dir. Kontrol edildiği bellek 1 Mb’dir. 8 Bit sözcük boyunu kullanır.
80286: İşlemler 6 ile 20 Mhz oranında değişebilmektedir. 16 MİB’e kadarbelleği kontrol edebilmektedir. 16 Bit sözcük boyu kullanmakta olup,çoklu işlem yapabilme yeteneği bulunmaktadır.
80366: İşlem hızı 33 Mhz’e kadar çıkabilmekte, 4 GB’a kadar ana belleğikontrol edebilmektedir. 80386 DX 32 Bit sözcük boyu, 80386 SX ise 16Bit sözcük boyu kullanılabilmektedir.
80486: 80386’a matematik işlemci eklenerek geliştirilmiş birişlemcidir. Ön bellek denetleyicisine sahiptirler. 486 SX veya 486 DXolarak adlandırılırlar.
80586: Pentium olarak adlandırılırlar. Pentium Latince 5 anlamına gelmektedir: 60-400 Mhz arasında işlem hızı olabilmektedir.
Bellek Kartı
Bilgisayarlarda bellek işlemlerini yapmak amacıyla ana kart üzerineyerleştirilen bellek kartları vardır. Ana kartın üzerinde boş yuvavarsa, bilgisayarınıza ek bellek kartı takılarak bellek kapasitesiyükseltilebilir. Bellek kartının kapasitesi ve yükseltilebileceği enyüksek değer, bilgisayarın hızlı işlem yapması bakımından önemlidir.
Örneğin, ana kart üzerinde yer alan bellek yuvalarına 4 Mb bellek kartıtakılı olduğunu ve 4 adet boş bellek yuvası olduğunu farz edelim.Bilgisayarınızın bellek kapasitesini en fazla 16 Mb’a kadaryükseltebilirsiniz. 8 Mb’lik bellek kartı ile başladıysanız 4×8=32 Mb’akadar yükseltebilirsiniz.
Ekran KartıEkrana ait işlemleri gerçekleştiren ve mikro işlemci ile ilişkisini sağlayan karttır.
Grafik KartıBilgisayarda genel olarak oyun oynamak,çizim veya resim yapmak, mimari çizimlerin yapılması amacıylakullanılan karttır. Piyasada bulunan bazı grafik kartlarının isimlerişunlardır:
MDA (Monochrome Display Adaptor) (Tek renk-720×320 Pixel)
CGA (Color Graphic Adaptor) (4 Renk - 400×200 Pixel)
EGA (Enhanced Graphic Array) (16 Renk - 600×400 Pixel)
VGA (Video Graphic Adaptor) (256 Renk - 800×600 Pixel)
SVGA (Super Video Graphic Adaptor) (256 Renk - 1024×768 Pixel)
Ekran, grafik özelliğinde çalışırken satır ve sütun sayısı yerine, herbiri ayrı ayrı duyarlı noktalardan oluşur. Bu noktaların her birinePixel adı verilir. Nokta (Pixel) sayısı ne kadar fazla olursa ekrandakigörüntü daha net olur.
Disket Sürücü Kontrol KartıDisket sürücüsünden gelen bilgiler ile mikro işlemci arasında bağlantıyı sağlayan elektronik devredir.
Disk Kontrol Kartı (Disk Varsa)
Disk sürücüsünden gelen bilgiler ile mikro işlemci arasında baglantiyi sağlayan elektronik devredir.
Elektrik Güç Kaynağı (Power Supply)
Bilgisayarın elektrik ihtiyacını düzenleyen ve kontrol birimdir.
Ses KartıBilgisayardan seslerin daha kaliteli olarak elde edilmesini sağlayan elektronik devredir.
Seri ve Paralel Kapı (Port) KartıBilgisayarın dışortamla bağlantısını sağlayan elektronik devredir. Bu kartın takılmasıile bilgisayarda yazıcı ve haberleşme işlemleri gerçekleştirilir. Buportlar;
Paralel Portlar LPT1, LPT2, LPT3
Seri Portlar COM1, COM2, COM3 olarak adlandırılırlar.
Modem ve Faks KartıTelefon hatları ile bilgisayarlararası haberleşmeyi sağlamak için modemler kullanılır. Son yıllardabilgisayar üzerinden faks ve telefon haberleşmesini sağlamak amacıylafaks ve modem kartları birleştirilmiştir. Bu tür kartlara da faks/modemismi verilmiştir.
Modem, telefon kablosu vasıtasıyla bilgisayar sinyallerini sessinyallerine, ses sinyallerini bilgisayar sinyallerine çeviren alettir.Modem sözcüğü Modulation ve DEModulation kelimelerinin birleşimindenoluşmuştur. Modemlerde hız birimi bps (Bit per seconds) ile ifadeedilir. Bu birim saniyede iletilen bit sayısıdır. Bps cinsindenstandart iletişim hızları 300, 600, 1200, 2400, 9600, 14400, 19200,28800, 33600 ve 57600 şeklindedir.
