Net dünyasında, sormuş olduğunuz teknik sorulara aldığınız cevaplar,cevap verilirken karşılaşılan zorluğa bağlı olduğu kadar sizin soruyunasıl sorduğunuza da bağlıdır. Bu makale size tatmin edici bir cevapalabilmeniz için nasıl soru sormanız gerektiğini öğretecektir.
Esprili bir dilde kaleme alınmış bu makalenin künyesi.
Yazan: Eric Steven Raymond Thyrsus Enterprises <esr (at) thyrsus.com>
Yazan: Rick Moen <rick (at) linuxmafia.com>
Çeviren: Osman Yüksel <yuxel (at) sonsuzdongu.com>
Çeviren: Yalçın Kolukısa <yalcink01 (at) yahoo.com>
Güncelleyen: Necdet Yücel <necdet (at) comu.edu.tr>
Telif Hakkı © 2001-2006 Eric S. Raymond, Rick Moen
Telif Hakkı © 2004 Osman Yüksel ve Yalçın Kolukısa (Türkçe çeviri 1.0 sürümü)
Telif Hakkı © 2006 Necdet Yücel (Türkçe çeviri 1.1 sürümü)
Yasal Uyarı
Bu belgenin Türkçe çevirisinin kopyalama, dağıtma ve değiştirme izni, GNU GPL lisansı altında verilmiştir.
Şubat 2004
Doğru Düzgün Soru Sormanın Yolları
GirişÜstatların Dünyasında, sormuş olduğunuz teknik sorulara aldığınızcevaplar, cevabı verirken karşılaştıkları zorluğa göre değişir. Bukılavuz size, sorununuz olduğu zaman, sorunu çözmeye yetecek kadarbilgiyi alabilmenin yollarını öğretecektir.
Açık Kaynak dünyası gittikçe genişlemektedir ve artık sorularınızaüstatlar yerine tecrübeli kullanıcılardan da cevaplar alabilirsiniz. Buiyi bir şeydir, çünkü bu tür tecrübeli insanlar çaylaklara karşı,üstatların göstermiş olduğu hoşgörüden daha fazlasını göstermeyemeyillidir. Bununla birlikte, bu tür tecrübeli insanları da üstatolarak kabul ederek, burada göstermiş olduğumuz yöntemler; faydalıcevaplar almak için kullanılabilecek en etkili yöntemlerden biriolacaktır.
Bu dünyada anlamanız gereken ilk şey: üstatların gerçekte, zorproblemleri ve güzel hazırlanmış kışkırtıcı soruları sevdikleridir.Şayet böyle olmasa idi, zaten burada olmazdık. Şayet bizehoşlanacağımız ilginç sorular verirseniz, size minnettar oluruz; iyisorular uyarıcı birer hediyedir. İyi sorular, anlama yetimizigüçlendirir ve gözümüzden kaçmış sorunların ortaya çıkmasını sağlar.Üstatlar arasında "İyi soru" önemli ve içten gelen bir hediyedir.
Bununla birlikte, üstatların, basit sorulara kibir ve düşmanlıklayaklaştıkları yönünde bir ünleri vardır. Bu bazen, üstatların,acemilere ve bilgisiz kişilere kaba davrandığı izlenimini doğurabilirfakat gerçek bu değildir.
Bizler, soru sormadan önce gerekli araştırmayı ve ev ödevleriniyapmaktan kaçan ve düşünmekten imtina eden insanlardan nefret ederiz.Bu tür insanlar sadece zaman kaybıdırlar: onlar karşılığını vermedenalırlar; onlar zamanınızı boşa harcarlar; onlar yüzünden, hakedeninsanlara zaman ayıramaz ve yardım edemezsiniz. Biz, bu tür insanlarızavallılar/losers olarak adlandırıyoruz. Tarihsel sebeplerden dolayıbazen "lusers" diye telafuz ederiz.
Pek çok insanın, bizlerin geliştirmiş olduğu yazılımları kullanmakistediğinin ama teknik ayrıntılar ile ilgilenmediğinin farkındayız. Pekçok insan için, bilgisayar sadece bir alettir. Onların yaşamak içinyapmaları gereken daha önemli işleri vardır. Bunun farkındayız veherkesin bilgisayar karşısında bizimle aynı heyecanı paylaşmasınıbeklemiyoruz. Yine de, bizimle aynı heyecanı paylaşan ve teknikkonulara meraklı, çözümün bir parçası olmaya çalışan insanlaraverdiğimiz cevaplar daha farklı olmaktadır. Bu kesinlikledeğişmeyecektir. Ve değişmemelidir de. Şayet değişseydi, en iyiyaptığımız işte daha az etkili olmaya başlamış olurduk.
Bizim büyük çoğunluğumuz gönüllülerden oluşur. Sorulara cevapverebilmek için hayatlarımızdan zaman çalmaktayız. Bu nedenle,acımasızca seçici olmak bizim hakkımız. Açıkcası; hakeden insanlarınsorduğu sorulara cevap verebilmek için, zavallılardan gelen sorularıgöz ardı ederiz/edebiliriz.
Şayet bu tutumu gaddarca ve kaba buluyorsanız, öncelikle kendikibirlerinizi kontrol etmeniz daha uygun olur. Sizlerden karşımızda dizçökmenizi istemiyoruz/* aslında, pek çoğumuz size eşit davranmaktan vekültürümüze dahil etmekten mutluluk duyacaktır. Yeter ki sizde bu çabave azmi görelim. Ama bununla birlikte, kendisine yardımcı olmayagönüllü olmayan birilerine, bizim yardımcı olmamızı beklemeyin.*/Bilgisiz olmak kabul edilebilir ama aptalı oynamak kabul edilebilir birşey değildir.
Bu nedenle, bizim dikkatimizi çekmek için teknik olarak yetenekliolmanız gerekmez. Sadece yeteneğiniz olduğunu göstermeniz yeterlidir:dikkatli, düşünceli, araştırmacı, çözüm yollarında etkin olmayagönüllü/niyetli. Şayet bu ayrım ile yaşayamayacaksanız, size tavsiyemizticari destek için anlaşma yapmanız ve bunun bedelini ödemenizdir.
Şayet yardım almak için bize gelenlerden biri olmaya karar verdiyseniz,zavallılardan biri olmak istemiyorsunuz demektir. Ayrıca, onlar gibigörünmek de istemiyorsunuz demektir. Hızlı ve tatminkar bir cevapalabilmenin en iyi yolu: akıllı, zeki ve güvenilir birisi gibi sorusormak ve sorun hakkında ipuçları vermektir. Sorun hakkında ayrıntılıbilgi verin ve sorun ortaya çıkmadan önce neler olduğunu belirtin.
(Bu kılavuzun geliştirilmesi için yapılacak her şey memnuniyetle kabuledilecektir. Tavsiyelerinizi <esr (at) thyrsus.com> adresinegönderebilirsiniz. Bununla birlikte, bu kılavuzun netiquette (netiket -internet etiği) gibi genel bir amacı olmadığını unutmayınız. Teknik birforumda yeterli cevabı almak için yapılması gerekenlere özgü bilgilerdışındakiler atlanacaktır.)
Sormadan ÖnceE-posta ile bir haber grubuna, bir posta listesine, bir İnternetsitesindeki foruma teknik bir soru sormadan önce, şunları yapın:
1. İnterneti arayarak bir cevap bulmaya çalışın. (
http://www.google.com.tr)
2. Kılavuzları okuyarak bir cevap bulmaya çalışın. ()
3. SSS'leri (Sık Sorulan Sorular) okuyarak bir cevap bulmaya çalışın. ( Sıkça Sorulan Sorular)
4. Araştırarak ve deneyerek bir cevap bulmaya çalışın. (
http://belgeler.org)
5. Yetenekli ve deneyimli bir arkadaşınıza sorarak bir cevap bulmaya çalışın.
6. Şayet bir yazılımcı iseniz, uygulamanın kaynak kodlarını okuyarak bir cevap bulmaya çalışın.
Sorunuzu sorarken, yukarıda sayılanları yaptığınızı belirtin. Böylecesizin tembel teneke olmadığınız anlaşılsın. Daha iyisi, bunları yaparakneler öğrendiğinizi de gösterin. Cevaplardan bir şeyleröğrenebileceğini göstermiş olan kişilerin sorularına cevap vermeyiseveriz.
Almış olduğunuz hata iletilerindeki metni kullanarak Google'daprobleminizi aratın (ayrıca Google gruplarını da aratın). Bu sizidoğruca, sorunun çözümü olan kılavuza veya haber grubuna götürebilir.İşe yarar bir sonuç alamasanız bile, bir posta veya haber grubunda:"Google'da hata iletisini arattım ama işe yarar bir sonuç eldeedemedim" şeklinde bir e-posta ya da haber göndermek oldukça iyi birartıdır.
Sorunuzu hazırlayın. İyice düşünün. Acele hazırlandığı belli olansorular acele cevaplar alırlar. Daha kötüsü hiç cevap alamayabilirsinizde. Sorunuzu göndermeden önce sorunu çözmek için daha çok çabagöstermek ve bunu ortaya koymak gerçek yardım alma ihtimaliniziartırır.
Yanlış soru sormayın. Yanlış tahminlere dayalı bir soru, Herhangi birüstadın size baştan savma bir cevap vermesine ve "ne aptalca bir soru"şeklinde düşünmesine sebep olur. Üstatlar bu tür cevaplarında, sizinsorununuzun çözülmesini değil, yaptığınız aptallıktan ders almanızıumarlar.
Asla cevap alma hakkınız olduğunu düşünmeyin. Böyle bir hakkınız yok.Bu tür servisler için bedel ödemediğiniz sürecede olmayacak. Şayetkazanabilirseniz, bir cevap kazanacaksınız. Bunun için sağlam, ilginç,kışkırtıcı bir soru sormalı ve topluluğun bilgisine ihtiyaç duyandeğil, bu bilginin artmasını sağlayan biri gibi davranmalısınız.
Diğer taraftan, sorunu açıklayıcı bir hale getirmek ve çözümünüretilmesi aşamasında yardımcı olmaya niyetli olduğunuzu göstermek iyibir başlangıç sayılır. "Birileri bir başlangıç noktası verebilir mi?","Benim çalışmamdaki eksiklik nedir?" ve "Hangi siteyi kontroletmeliyim?" tarzındaki sorular "lütfen bana tam süreci anlatın"şeklindeki bir sorudan daha iyidir ve cevap alma şansınız dahayüksektir. Çünkü doğru cevaba ulaşmak için çaba göstermek ve bunubelirtmek, şayet birisi size başlangıç noktasını gösterirse sonucagidebileceğinizi göstermek her zaman daha uygundur.
SorarkenForumu dikkatlice seçin
Sorunuzu nereye soracağınıza iyi karar verin. Şayet aşağıdakileriyaparsanız, dikkate alınmayabilir veya bir zavallı muamelesigörebilirsiniz:
• Sorunuzu, konu ile alakasız bir foruma göndermek
• İleri seviye konuların tartışıldığı bir foruma, başlangıç seviyesinde bir soru göndermek
• Birden fazla haber grubuna posta atmak
• Tanımadığınız veya sizin sorununuzu çözmekle mükellef olmayan birilerine özel ileti göndermek
Üstatlar, kendi iletişim kanallarının allak bullak olmasını önlemekiçin, konu dışı soruları soranlara hiddetlenirler/köpürürler. Bununsize olmasını istemezsiniz değil mi?
Bu nedenle yapılacak ilk şey doğru forumu bulmaktır. Google ve diğerarama motorları bu konudaki en büyük yardımcılarınız olacaktır. Sorunçıkaran donanım veya yazılım ile en alakalı görünen proje sayfalarınıbulmak için arama motorlarını kullanın. SSS arşivlerine, proje ilerilistelerine ve onların arşivlerine ulaşmanızı sağlayacak bir bağbulabilirsiniz. Şayet kişisel çabalarınız (SSS sayfalarını vekılavuzları okumak gibi) sorunu çözmeye yetmezse, e-posta listelerigidebileceğiniz son yerlerdir.
Unutmayın ki tanımadığınız bir kişi ya da foruma bir ileti göndermekher zaman için riskli bir iştir. Örneğin; bir kılavuz sayfasınınyazarının sizin kişisel danışmanınız olmasını beklemeyin. Özellikleçevirmenlerin her şeyi bildiğini düşünmeyin. Onlar genellikle, sadeceçevirirler; o konuların uzmanı değillerdir. En iyi ihtimalle öğrenenkişilerdirler. Size telefonla yardım edemezler. Sorunuzun iyikarşılanacağını yönünde iyimser fikirlerle hareket etmeyin. Emindeğilseniz, ya başka bir listeye gönderin ya da göndermekten tamamenvazgeçin.
Bir haber grubu ya da e-posta listesini seçerken, ismine çok fazlagüvenmeyin. SSS veya açıklamaları okuyun ve orasının sizin için enuygun yer olduğuna emin olun. Sorunuzu göndermeden önce, iletitrafiğini bir süre takip edin ve orada işlerin nasıl yürüdüğünüöğrenin. Aslında, sorunuzu göndermeden önce posta listesinde ya dahaber grubu arşivlerinde anahtar kelimeleri kullanarak bir araştırmayapmak oldukça akıllıca bir yöntemdir. Bu sayede bir cevapbulabilirsiniz. Bulamasanız bile, sorunuzu daha iyi açıklamak ve dahaiyi bir cevap alabilmek için ipuçları elde edebilirsiniz.
Sorunuzun hangi konu içinde olduğunu bilin! En büyük klasik hatalardanbirisi; Unix veya Windows programlama arabirimleri hakkındaki soruları,bir dile veya kitaplığa adanmış bir foruma sormaktır. Bunun neden büyükbir gaf olduğunu anlayamıyorsanız, bunu anlayana kadar sorunuzubekletin.
Genel olarak, konu ile alakalı iyi seçilmiş bir genel forumagönderilecek bir soru, özel bir tanesine gönderilmiş aynı sorudan dahaiyi cevaplar almaya adaydır. Bunun çeşitli sebepleri vardır. En basiti,potansiyel cevap oranıdır. Diğeri topluluğun boyutudur; üstatlar genelieğitecek cevapları daha çok severler. Nerede hareket, orada bereket.Üstatlar bireyler yerine toplulukları severler.
Yetenekli üstatların ve yazılım geliştiricilerin normaldan çok fazlahatalı/yanlış yönlendirilmiş iletiler aldığını unutmayın. Bu zararlıakıntıya katkıda bulunarak, insanları yaptıkları iyiliklerden dolayıpişman etmeyin, bardağı taşıran damla olmayın. Sizce bir mesaj önemliolmayabilir ama binlercesi bir araya gelirse çığ oluşabilir. Bir kaçkez, popüler projelerin katılımcılarının, bu saçma ve dayanılmaze-posta trafiği yüzünden, desteklerini çektiklerine şahit oldum.
Acemileri hedefleyen İnternet ve IRC forumlarında daha çabuk cevap bulabilirsiniz
Yerel kullanıcı grubunuz veya GNU/Linux dağıtımınız, acemiler için birİnternet forumu veya IRC kanalını tavsiye edebilir. (İngilizcekonuşulmayan ülkelerde hala çaylaklar için çoğunlukla e-posta listelerikullanılmaktadır). Buralar, özellikle basit veya genel bir sorun ilekarşı karşıya olduğunuzu düşünüyorsanız, cevap aramaya başlamak için endoğru yerlerdir. Duyurusu veya reklamı yapılan bir IRC kanalı, sorusormaya açık davettir ve gerçek zamanlı olarak cevap bulabileceğinizyerlerdir.
Şayet size sorun çıkaran uygulama bir dağıtım ile birlikte gelmiş ise(günümüzde bu oldukça yaygındır), uygulamanın proje forumu/listesinesormadan önce, dağıtımınızın forum veya listelerine sormak daha uygunbir yoldur. Proje üstatları sadece "kodlardan derlemeyi deneyin / bizimpaketlerimizi kullanın" diyebilirler.
Bir İnternet forumuna sorunuzu yollamadan önce, bu forumun aramaözelliği olup olmadığını kontrol edin. Şayet varsa, sorununuzla alakalıbir kaç kelime kullanarak arama yapın, bu şekilde sorunlarınızıçözebilirsiniz. Daha önceden İnternet genelinde bir arama yapmışolsanız bile, forum içinde arama yapmayı ihmal etmeyin. Kullanmışolduğunuz arama motoru bu forumu indekslememiş ya da bilgilerigüncellememiş olabilir.
E-posta yöntemi daha çok geliştiriciler arasında kullanılırken,projelerin kullanıcı desteklerinin İnternet forumları veya IRCkanalları üzerinden yürütülme eğilimi hızla artış göstermektedir. Bunedenle projeye özgü bir sorun için yardıma ihtiyacınız varsa, ilk önceburalara bakınız.
Mümkünse proje posta listelerini kullanın
Şayet bir projenin geliştiriciler için posta listesi varsa,sorularınızı bu listelere gönderiniz. Sorunuza kimin en iyi cevabıvereceğine emin olsanız bile, soruları özel eposta olarak göndermeyin.Projenin kılavuz sayfalarını ve ana sayfasını kontrol edip, e-postalistelerinin adresini bulun ve bu listeleri kullanın. Bu şekildedavranmanın oldukça mantıklı birkaç sebebi vardır:
• Bir geliştiriciye sorulmayı hakedecek kadar iyi bir soru, bütüngrubun dikkatine sunulmayı hakediyor demektir. Şayet sorunuzun postalistelerine sorulamayacak kadar aptalca olduğundan şüpheleniyorsanız,bunun proje geliştiricilerini rahatsız etmek için bir özür olmadığınıda bilmelisiniz. Geliştiriciler, sizin saçma sapan sorularınıza yanıtvermek zorunda değildirler. Onların değerli zamanlarınıaptallıklarınızla harcamayın.
• Listelere sorulan sorular, geliştiricilerin iş yüküne göredağıtılır. Eğer, siz bir geliştiriciye özel mesaj atarsanız /* hele birde bu kişi proje lideri ise emin olun hiç boş vakti yoktur */ cevapalma ihtimaliniz bu kişinin iş yükü ile bağlantılı olarak oldukça düşükolabilir.
• Pek çok e-posta listesi arşivlenmektedir ve bu arşivler aramamotorları tarafından kaydedilmektedir. Bu sayede, sizinle aynı sorunuyaşayan birisi, sizin sorduğunuz soruyu ve aldığınız cevabı aramamotorları sayesinde bulabilir. Böylece aynı soru, listelere tekrarsorulmamış olur. Her ne kadar arama motorları oldukça iyi işlerçıkarıyor olsa da, proje listelerinin pek çoğu ingilizcedir veingilizce bilmeyenler için pek işe yaramazlar.
• Eğer belirli sorular sık sık soruluyorsa, geliştiriciler bubilgileri, yazılımın belgelerini geliştirmek için kullanabilir veböylece karışıklık çıkma ihtimalini azaltabilirler. Şayet bu sorularözelden sorulmuş olsa idi, hiç kimse hangi sorunun daha çok sorulduğunubilemezdi.
Listelerin amacı, bilgiyi paylaşmaktır. Şayet özelden iletigönderirseniz, sizinle aynı sorunu yaşayan diğer kullanıcılar busorunun cevabından haberdar olamaz ve bu sorun için geliştiricileritekrar tekrar rahatsız etmek zorunda kalırlar. Bu nedenle her türlüsorunu listede ortaya sormak ve gelen cevapları bütün üyelerin ve dahasonra liste arşivini inceleyecek kişilerin kullanımına sunmak dahadoğru bir davranış olacaktır.
Şayet projenin posta listesinin adresini bulamazsanız, amageliştiricilerin birinin adresini bulursanız, bu geliştiriciyeyazmaktan çekinmeyin. Bu durumda bile, bir posta listesi olmadığınıdüşünmeyin. Gönderdiğiniz iletide, bir posta listesi aradığınızı amabulamadığınızı belirtin. Ayrıca bu mesajınızın diğer kişileregönderilmesine bir itirazınız olmadığını da belirtin (bazı insanlare-postalarının, içlerinde özel bir şey olmasa bile, özel kalmasıgerektiğini düşünürler). Mesajınızın diğer insanlara da gönderilmesineizin vererek, sizin iletinizin nasıl ele alınması gerektiği konusundabir seçim hakkı vermiş olursunuz.
Anlamlı ve duruma uygun konu başlıkları kullanınPosta listelerinde ve haber gruplarında göndermiş olduğunuz iletininbaşlığı, sizin ilk intibaınız açısından oldukça önemlidir. 50 ya dadaha az miktarda harften oluşan bu başlıklar uzmanların, konuya olanilgilerini sağlamak açısından oldukça önemlidir. Bu hakkınızı "Lütfenbana yardım edin" gibisinden saçmalıklar ile harcamayın ("LÜTFENYARDIM!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!" gibi aşırılıkların refleks olarak tepkigöreceğini aklınızdan asla çıkarmayın). Acınızın ne kadar büyükolduğunu anlatarak bizi etkilemeye çalışmayın, yemezler. Bunun yerinepsorununuzu tanımlayan kısa bir açıklama yazın.
Konu başlıkları için kabul edilen ve teknik organizasyonlar tarafındansıklıkla kullanılan yöntem, "nesne - sapma" yöntemidir. "Nesne"bölümünde neyin ya da hangi grubun sorunlu olduğunu, "sapma" kısmındameydana gelmesi beklenen ama şartlar olgunlaşmadığı için meydanagelmeyen davranışların açıklaması yer alır.
Salak
İMDAT! dizüstümün videosu düzgün çalışmıyor!
Zeki
XFree86 4.1 fare imleci kötüleşti; Fooware MV1005 video yongaseti
Daha zekice
XFree86 4.1'de fare imleci yok. Fooware MV1005 görüntü yonga setim var.
"nesne -sapma" şeklindeki bir ileti, sizin problemi tanımlamanızdaoldukça faydalı olacaktır. Neler etkilendi? Sadece fare imleci mi yoksadiğer garfik görüntüler de etkilendi mi? Bu sadece XFree86'nın 4.1sürümüne özgü bir şey mi? Bu Fooware grafik yonga setine özgü mü? ModelMV 1005'de oluyor ama diğer modellerde durum nedir? Bu sonuçları görenbir üstat, sizin sorununuzun ne olduğunu ve sorunun neredenkaynaklandığı şıp diye anlayabilir.
Eğer bir iletiyi cevaplayarak bir soru soruyorsanız, ileti başlığınıdeğiştirdiğinizden emin olun. "Re:test" ya da "Re: yeni hata" gereklietkiyi yaratmayacaktır. Ayrıca önceki iletiden yapılan alıntılar, yeniokuyucular için iyi birer ipucu olacaktır. Eski iletiden alıntı yapıpcevaplarınızı bu alıntıların altına yazmaktan çekinmeyin. En kötüihtimalle, eski iletinin de cevabınızla birlikte gittiğinden emin olun.
Tamamen yeni bir konu için, eski bir iletiyi cevaplamakla yetinmeyin.Bu sizin izleyicilerinizi azaltır. Bazı posta okuyucuları, örneğinmutt, kullanıcılara konulara göre iletileri düzenleme ve aynı başlıkaltında gizleme şansı verir. Böyle bir durumda, sizin eski konu başlığıile giden iletiniz gerekli ilgiyi asla göremeyecek demektir.
Başkalarının konu başlıklarına saygılı olun. Birisi kendi sorununa çarebulmaya çalışırken, onun konu başlıklarını taşıyan iletiler ile konudanbağımsız sorular sormayın. Linux hakkında yeni başlayan bir TVprogramını bildiren iletiye, satılık ıvır zıvır ilanı yazıp Linuxlistelerine göndermek gibi gariplikler yapmayın.
Sadece konu başlığını değiştirmek asla yeterli değildir. Mutt ve diğerposta okuyucuları iletinin baş kısmındaki diğer bilgilere bakar ve builetinin hangi konuya ait olduğuna bu şekilde karar verirler. Onlariçin konu başlığı önemli değildir. Bu nedenle, yeni bir konu için, yenibir ileti gönderin.
Cevaplanması kolay olsunİletinizi "lütfen cevabınızı şu adrese gönderin..........." şeklindebitirmeyin. Bu şekilde bir cevap alabileceğinizi hiç düşünmeyin bile.Kendi posta adresinize cevap gelebilecek şekilde bir ileti düzenleyipgöndermekten acizseniz, bizim değerli vaktimizi, sizin aptallıklarınıziçin harcayacağımıza hiç ama hiç ihtimal vermeyin. Şayet postaistemciniz buna izin vermiyorsa, daha iyi bir uygulama bulun. Şayetişletim sisteminiz buna izin vermiyorsa, daha iyi bir işletim sistemibulun.
Ayrıntılı, dilbilgisi kurallarına uygun ve sözdizimlerine dikkate ederek yazınDeneyimlerimiz sonucu ilgisiz ve dağınık kişilerin, genellikle, düşünmeve kodlama işlerinde de ilgisiz ve baştan savma davrandıklarınıöğrendik. Bu tür insanların sorularına cevap vermenin bir ödülü yoktur.Bu nedenle zamanımızı başka yerlerde harcamayı tercih ederiz.
Bu nedenle sorunuzu açıkca ve düzgün bir biçimde ifade etmeniz çokönemlidir. Şayet bunu yapmaya niyetiniz yoksa, bizden sizin sorununuzaeğilmemizi beklemeyin. Kullandığınız dili "parlatmak" için biraz çabaharcayın. Çok resmi ve katı olmak zorunda değilsiniz. Aslında üstatkültürü; esprili, bilgilendirici ve argo yapıya değer verir. Fakatbunlar tam olmalıdır. Düşündüğünüze ve dikkatinizi bir şeylereyoğunlaştırdığınıza dair izler taşımalıdır. Yoksa, sokaktaki serseriağzı ile yazdığınız iletiler, 0-3 yaş grubunun zeka seviyesine bilehitap etmekten aciz espriler, ukalalık taslayan yazım biçimleriüstatlar arasında itibar görmez. Hatta, muhtemelen, oldukça serttepkiler bile alabilirsiniz.
Sözdizimleri, noktalama işaretleri ve büyük-küçük harf kullanımdakidoğruluklar önemlidir. "yanlız" değil "yalnız", "yada" değil "ya da","tabi ki" değil "tabii ki"... Her şeyi BÜYÜK HARFLER İLE YAZMAYIN!Milletin kulağının dibinde bağırmayın. Büyük harfler bağırmak anlamınagelir ve pek hoş karşılanmazlar. Hepsini küçük harfle yazmak biraz dahaaz can sıkıcıdır çünkü bunları okumak biraz daha zor olur. Alan Cox bukurala uymayabilir ama sizin böyle bir hakkınız yoktur./*Ç.N:bilgisayarlardaki imla ve yazım denetim araçlarına da fazla güvenmeyin.Sonra benim şu an yaptığım gibi, aynı metni baştan sona tekrar taramakzorunda kalabilir ve onlarca hata ile karşılaşıp yıkılabilirsiniz
*/
Eğer eğitimini tamamlamamış biri gibi yazarsanız, muhtemelen kimse siziciddiye almaz. Bir "alemin en bitirim netvörkcüsü" gibi yazmak ise ölümöpücüğünü garanti eder ve büyük bir sessizlik ile ödüllendirilirsiniz.Veya en iyi ihtimalle, yığınla hakaret ve aşağılama alırsınız.
Şayet ana diliniz harici bir dil ile sorunuzu sormak zorundaysanız,bazı yazım ve dilbilgisi hataları kabul edilebilir-ama tembel birininyapacağı hatalar değil (sanırım bunlar arasındaki farkın ne olduğunubiliyorsunuz)-. Cevabın hangi dilde olacağını bildiğiniz durumlarhariç, ingilizce kullanın. Oldukça meşgul olan üstatlar, anlamadıklarıdillerdeki soruları yok saymaya meyilli insanlardır. İngilizce /*maalesef */ İnternet'te her zaman için geçerli olan dildir. Aslındaİngilizce küresel dil olma yolunda açık ara önde sayılır. İngilizceyazarak, sorunuza cevap alma ihtimalinizi arttırmış olursunuz.
Soruları kolay anlaşılacak biçemlerde gönderinŞayet sorunuzu okunması zor bir hale getirirseniz, yardım alma şansınız azalacaktır. Bu nedenle:
• İletilerinizi düz metin halinde gönderin, HTML şeklinde değil.. (HTML seçeneğini kapatmak zor bir şey değildir)
• MIME eklentileri genellikle kabul edilebilir şeylerdir amaiçerikleri sorununuz ile alakalı olmalıdır. Örneğin; eklenmiş birkaynak dosyası veya yama olabilir. Posta istemciniz tarafından otomatiküretilmiş mesajlar olmamalıdır. Örneğin, gönderdiğiniz iletinin birkopyası gibi.
• Bütün iletiyi tek bir satır halinde göndermeyin. Bu mesajınızacevap vermeyi zorlaştıracaktır. Unutmayın ki karşınızdakiler 80karakterlik genişliğe sahip metin görüntülemesine sahiptirler ve sizinsatırlarınızı 80'den az karakterli bir şekle sokarlar.
• Hata iletileri veya kayıt dosyalarını oldukları gibi gönderin.sakın metinin içine sıkıştırmayın. Karşınızdakiler, bu çıktıları tıpkısizin gördüğünüz gibi görmelidirler ki sizin ne gördüğünüzübilebilsinler.
• MIME, Quoted-Printable kodlama ile bir foruma ileti göndermeyin.Bu kodlama, sadece ASCII kodlama sisteminin kapsamadığı bir dil ileileti gönderirken gereklidir. Ama pek çok posta alıcısı bu kodlamayıdesteklemez. Bu durumda iletiniz içinde "=20" şeklinde garipliklergörürsünüz. Bu da iletiyi okunmaz ve çirkin bir görünüme sokar.
• Asla, üstatların kapalı kodlu şahsi belgeleri okumalarınıbeklemeyin. Pek çok üstat, böyle bir durumda, kapınızın önünde biryığın domuz pisliği bulduğunuz zaman vereceğiniz tepkiyi verirler.
• Şayet bir Windows makinasından ileti gönderiyorsanız, Microsoft'unaptal "Smart Quotes" özelliğini kapatın. Böylece postanızın içine saçmasapan karakterler yerleştirilmesini önlemiş olursunuz.
Şayet grafik arabirimli bir posta alıcısı kullanıyorsanız (NetscapeMessenger, MS Outlook veya benzeri), öntanımlı ayarlar ile bu aletlerinbu kuralları çiğneme ihtimali olduğunu unutmayın. Uyanık olun. Bu türistemcilerin pek çoğunda "kaynağı görüntüle" menü komutu bulunur. Buözelliği düz metin dosyaları gönderdiğinizden emin olmak içinkullanabilirsiniz. Giden iletiler dizininde gereksiz karakterler iledolu postalar olup olmadığını araştırabilirsiniz.
Sorununuz hakkında tam ve aydınlatıcı iletiler yazın • Sorununuz veya yazılım hataları için bulgularınızı ayrıntılıolarak tanımlayın, her şeyi açık seçik yazdığınızdan emin olun.
• Sorunun meydana geldiği ortamı tanımlayın (ne tür bir makina,hangi işletim sistemi, hangi uygulama, vs.). Kullandığınız satıcıdağıtımlarını belirtin (Red Hat 8.0, Slackware 5.1, Debian 3.01 gibi)
• Soruyu sormadan önce yaptığınız araştırma ve incelemeleri belirtin. Neler yaptınız, ne sonuç elde ettiniz.
• Sorunu çözmek amacı ile uyguladığınız basamakları tanımlayın.
• Sorun ortaya çıkmadan önceki, muhtemel yazılım ve donanım değişikliklerini bildirin.
Bir üstadın size sorabileceği şeyleri önceden kestirip, en kısa sürede cevap alabilmek için elinizden gelenin en iyisini yapın.
Simon Tatham Yazılım hatalarını etkili bir şekilde nasıl bildirmeliisimli bir kılavuz yazmıştır. Bu kılavuz okumanızı şiddetle tavsiyeederim.
Boyut herşey değildirAçıklayıcı ve kesin olmalısınız. Bunu, sayfalar dolusu aptal kodlarveya hata iletileri göndererek yapamazsınız. Şayet yazılımda sorunyaratan büyük ve karmaşık bir test durumuna sahipseniz, göndermedenönce bunu budamaya ve sadece gerekli kısımları göndermeye çalışın.
Bu en azından üç sebepten dolayı yararlıdır. Bir: Sorunu basitleştirmekiçin çaba göstermiş olmak ki, sorunuza bir cevap alma ihtimaliniziartırır. İki: Sorunu basitleştirmek ki, anlamlı bir cevap almaihtimalinizi artırır. Üç: Yazılım hatasını basitleştirmek ki, bu esnadasorununuza kendiniz bir çözüm üretebilirsiniz.
Bir yazılım hatası bulduğunuzu iddia etmeyinKesinlikle emin olmadığınız sürece, bir yazılım parçası ile sorununuzolduğu durumlarda, bir yazılım hatasını bulduğunuz iddiası ile ortayaçıkmayın. İpuçu: problemi çözecek bir kaynak kodu yaması yazamadığınızveya eski bir sürümde test edip, hatanın kaynağının ne olduğunuispatlamayı beceremediğiniz sürece emin olmuş olamazsınız.
Unutmayın ki, sizinle aynı sorunu yaşamayan pek çok kullanıcı dahavardır. Şayet bu genel bir hata olsaydı, interneti ararken ya dauygulamanın kılavuzlarını okurken bu sorunla karşılaşmış olurdunuz.Şikayet etmeye başlamadan önce bunları yaptınız değil mi? Muhtemelen,sorun sizin yaptığınız ya da yapmadığınız bir şeyden kaynaklanıyor.
Bu uygulamaları yazan insanlar, bunların düzgün çalışması içinellerinden gelenin en iyisini yapmaktalar. Şayet bir yazılım hatasıbulduğunuzu iddia ederseniz, bu insanların bir şeyleri yanlış yaptığınıiddia etmiş olursunuz. Bu, o insanlara suçladığınız anlamına gelir veonları genellikle gücendirirsiniz. Konu satırında "YAZILIM HATASI" olanbir ileti hiç hoş durmaz. Hatta yazılım hatası konusunda haklı olsanızbile.
Sorularınızı yazarken, bir şeyleri yanlış yaptığınızı düşündüğünüzübelirtmek en iyisi olacaktır. Biraz kibar olmanın kimseye zararı olmaz.Hatta her şeyi doğru yaptığınıza emin olsanız bile, bunu bu şekildebelirtmekten çekinmeyin. Eğer gerçek bir böcek vakası varsa, alacağınızcevapta bunu duyarsınız. Şayet oyunu kurallarına göre oynarsanız,programcılar sizden özür dileyecektir. Bu sizin "böcek var" diye ortayaçıkıp sonunda rezil olmanızdan daha iyidir.
Yalakalık, ev ödevleriniz yerine geçmezKaba ve ukala bir durumla karşılaşmak istemeyen bazıları, yalakalığınboyutunda yeni çığırlar açarlar: "Evet biliyorum, ben doğuştan zavallıbir insanım" diye başlayan iletiler yazarlar. Hele ki bu tür cümleler,ileti içinde arttıkça gerçek sorundan gittikçe uzaklaşılır.
Ne kendi zamanınızı, ne de bizimkini böyle saçmalıklar ile harcamayın.Bunun yerine, sorunu açıklamaya çalışın ve sorunun oluşmasına sebepolan olayları belirtin. Bu şekilde bir davranış, yalakalık yaparak eldeedebileceğinizden, daha iyisini elde etmenizi sağlar.
Sorunun belirtilerini tanımlayın, kendi tahminleriniz değilSorunun nelerden kaynaklandığını düşündüğünüzü söylemek, üstatlar içinbir anlam ifade etmez. Madem ki sorunun kaynağını biliyorsunuz, o haldekendi başınıza çözümü de bulabilirsiniz, değil mi? Hatta diğerinsanlara da yardımcı olabilirsiniz. Bu nedenle, teorileriniz yerine,problemin belirtilerini söyleyin ve üstatların yorum ve teşhisyapmasına izin verin.
Salakça
Çekirdek derlerken ardarda SIG11 hata sinyali alıyorum. Ana kartımdakiaygıtlardan birinin bağlantılarının koptuğunu sanıyorum. Bunu sınamanınen iyi yolu nedir?
Akıllıca
K6/233, FIC-PA2007 anakart (VIA Apollo VP2 yongasetli), 256MB CorsairPC133 SDRAM donanımlı sistemimde, çekirdek derlemeye çalışıyorum.Derleme işleminin ilk 20 dakikasından sonra sürekli olarak SIG11 hatasıalıyorum ama ilk 20 dakika hiçbir hata vermiyor. Sistemi yenidenbaşlatmak bu sürecin tekrarlanmasına sebep vermiyor ama gecelerisistemi kapattıktan sonra sabah açınca bu olaylar tekrar başlıyor.RAMleri değiştirmek bir sonuç vermedi. Aşağıda derleme işlemininkayıtları var.
Sorunun tanılarını çıkış sırasına göre belirtinYanlış giden bir olayın teşhisindeki en önemli ipucu, olaylarınsıralamasında yatar. Bu nedenle, siz ne yaptınız, sistem buna ne cevapverdi ve sonra ne oldu şeklinde bir ileti işimizi oldukçakolaylaştıracaktır. Komut satırından yaptığınız işlemlerde süreçkayıtlarını tutmak ve bu kayıtların konu ile alakalı kısmını postanızile birlikte göndermek oldukça yararlı olacaktır.
Şayet sorun yaratan sürecin ayrıntılı bilgi veren bir seçeneği varsa(verbose için -v gibi) bu seçenekleri kullanırken, nasıl en yararlıbilgileri alabileceğinizi düşünün ve işimize en çok yarayacak şekildekayıt elde etmeye çalışın.
Oldukça uzun bir çıktı ile karşılaşırsanız (örneğin 4 paragraftan dahauzun), bu çıktıda problem ile ilgili bölümleri az ve öz bir şekildebelirtmek ve daha sonra tarihsel akışı takip etmek daha uygundur. Buşekilde, üstatlar neye bakmaları gerektiğini bilebilirler. Alakasıziletiler içinde boşa vakit kaybetmelerini önlemiş olursunuz.
Amacınızı belirtin, yaptıklarınız değilŞayet derdiniz bir şeyin nasıl yapılacağını bulmak ise (hataraporlamasının tam tersi bir davranışla) amacınızı belirtmekle işebaşlayın. Daha sonra tıkandığınız noktaya giden adımları tarifedersiniz.
Teknik yardıma ihtiyaç duyan kişiler, genellikle, büyük bir amaça sahipolan ve gittikleri yolun doğru olduğunu düşünüp oraya saplanmışkişilerdir. Onlar yaptıkları basamakları anlatmakla işe başlarlar amagittikleri yolun yanlış olabileceğini hiç düşünmezler. Bu yeteneğikazanmak epeyce çaba gerektirir.
Aptalca
FooDraw programında altılık RGB değerleri için renk seçiciyi nasıl kullanmalıyım?
Zekice
Bir resim üzerine kendi istediğim değerlerdeki bir renk tablosunuyerleştirmeye çalışıyorum. Şu an için tek yol her bir tablo bölümünüayrı ayrı düzenlemek gibi görünüyor. Fakat FooDraw'ın renk seçicisinialtılık RBG değerleri almak için kullanamıyorum.
İkinci soru daha iyi sorulmuş bir sorudur. Muhtemelen daha iyi bir araç tavsiyesi alacaktır.
İnsanlardan özel mesajlar göndermesini istemeyinÜstatlar sorun çözmenin kamusal bir olay olduğuna inanırlar. Genelesorulan soruya verilen ilk cevabın yanlış veya yetersiz olduğunuanlamak ve doğrusunu belirtmek daha uygun bir davranış olarak kabuledilir. Ayrıca soruların genele sorulup, genelden cevap verilmesi;üstatların bilgi ve becerilerini göstermelerinin ve hak ettikleri ödülüalmalarının tek yoludur. Eşitler arasındaki saygınlığın artmasıüstatların tek kazancıdır. İnsanların emeğine saygı gösterin.
Özele yanıt istemek, hem sürece hem de ödülün verilip emeğe gerekenbedelin ödenmesine saygısızlık olur. Bunu asla yapmayın. Böyle birsoruya cevap vermek, cevap veren kişinin tercihine kalmış bir olaydır.Belki de cevaplayan kişi, bu sorunun çok saçma ve diğerleriniilgilendiren bir şey olmadığını düşünmüş olabilir.
Bu kuralın tek bir istisnası vardır. Şayet sorduğunuz soruya birbirinebenzer pek çok cevap alacağınız düşünüyorsanız, bu durumda; "banailetin ve bunları grup için özetleyeceğim" şeklinde bir yaklaşımgösterebilirsiniz. Listeyi ve haber grubunu benzer içerikli iletilerdenkurtarmak kibar bir davranıştır ama verdiğiniz özetleme sözünü tutmanızgerektiğini aklınızdan çıkarmayın.
Sorunuz hakkında net ve belirgin olunAçıkca belirtilmemiş sorular, zaman kaybına sebep olan lüzümsuzşeylerdir. Size cevap vermeye çalışan insanlar, muhtemelen oldukçameşgul insanlardır. Bu insanlar zaman kaybına karşı tahammülsüzdür vebu tür sonu belirsiz sorulara karşı da tahammül göstermezler.
Eğer sorununuz açık seçik ifade ederseniz, muhtemelen işinize yarar bircevap alabilirsiniz. Karşınızdaki insanların ne yapmasını beklediğiniziaçıkça ifade edin. Böylece, üstatlar sizin sorunuza ve ihtiyacınızayoğunlaşabilir, zaman ve enerji kaybının önüne geçilmiş olur. Bu iyibir şeydir.
Uzmanların yaşadığı bir dünyayı anlayabilmek için, kısıtlı kaynaklarave zamana sahip biri gibi düşünün. Sorunlarınızın çözülmesi için talipolduğunuz başkalarının zamanı ne kadar az olursa, gerçekten uzman vemeşgul birilerinden iyi bir cevap alma ihtimaliniz o kadar artar.
Bir uzmanın düzeltmesini istediğiniz bölümün sebep olacağı zamanı enaza indirerek, sorunuzu açıklayıcı bir dil kullanmak oldukçafaydalıdır. Örneğin; "X'i iyi bir şekilde açıklayacak iyi bir tavsiyeverebilir misiniz?" sorusu, "bana X'i açıklar mısınız?" sorusundan dahaakıllıca bir sorudur. Çalışmayan bir kod parçanız varsa, birilerindenbu kodu düzeltmelerini istemektense, kodun neresinde hata olduğunusöylemelerini istemek daha iyidir.
Ev ödevlerinizi soru olarak göndermeyinÜstatlar, ev ödevi sorularını tespit etmekte oldukça iyidirler. Pekçoğumuz bu soruları kendimiz çözdük. Bu sorular sizin çözmeniz içinverilmiştir. Bu soruları çözerek deneyim kazanmanız amaçlanmaktadır.İpucu istemek kabul edilebilir ama bütün çözümü asla istemeyin.
Anlamsız kayıt bölümlerini çıkarın"Birileri bana yardım edebilİr mi?" ya da "Herhangi bir cevap var mı?"gibi anlamsız soru cümleleri kurmanın dayanılmaz hafifliğine karşısabırlı olun. İlk olarak: Bu şekilde yarım yamalak bir soru sormakladünyanın en anlamsız işini yapmış olmaktasınız. İkinci olarak: Üstatlarbu salaklıklara oldukça kızar ve tepki gösterirler. Muhtemelenmantıksal olarak kusursuz ama işe yaramaz bir cevap alırsınız. "Evetburada size yardımcı olabilecek birileri var" ya da "Size yardım edecekkimse yok" gibi cevaplar da tuzu biberi.
Genel olarak; evet-hayır cevapları almak istemiyorsanız, evet-hayır soruları sormayın.
İletinizi çok acil olsa bile, çok acil diye işaretlemeyinAciliyet sizin sorununuz, bizim değil. Çok acil olduğunu iddia edensorular, muhtemelen karşı tepki doğurur. Pek çok üstat bu tür birsoruyu derhal silecektir. Çünkü bu tür davranışları kaba ve bencil birdavranış türü olarak kabul ederler. Başkalarının hakkına tecavüzetmeyin. Bu listeler sizin özel mülkiyetiniz değildir, sizin acilişlerinizle bedeli mukabili ilgilenmek üzere başka yerler vardır.
Bu noktada bir yarım istisna olabilir. Çok önemli ve büyük bir yerde /*bu üstatların ilgisini çekebilir */ kullandığınız uygulamayla ilgilibir sorununuz varsa, zaman kısıtlaması içindeyseniz ve durumu nazikçeanlatırsanız, insanlar sizin sorununuzla daha çabuk ilgilenebilirler.
Yine de bunu yapmak oldukça riskli bir iştir. Sizin önceliklerinizle,üstatların öncelikleri genellikle farklıdır. Uluslararası uzayistasyonundan gönderilen bir ileti acil ve önemli kabul edilebilirfakat yarım yamalak işler yapan bir hayır kurumundan veya politikkurumdan gelen bir ileti kabul görmeyecektir. Aslında "Acil: yavru fokbalıklarını kurtarmama yardım edin!" başlıklı bir ileti, yavru fokbalıklarının önemli olduğunu düşünen üstatlar tarafındanönemsenecektir.
Bunu oldukça garip bulduysanız, sorunuzu göndermeden önce, bu kılavuzun geri kalanını tekrar tekrar okuyun.
Nezaket asla yaralamaz ve bazen oldukça yararlıdırKibar olun. "Lütfen", "Dikkatiniz için teşekkürler" veya "Yardımlarınıziçin sağolun" gibi cümlecikler kurmaktan çekinmeyin. İnsanların, siziniçin harcadıkları zamana değer verdiğinizi göstermek her zaman iyidir.
Dürüst olmak gerekirse, bu asla, dilbilgisi kurallarına uygunluk,açıklayıcı ve net olmak, sorunu tam olarak tanımlamak, tescillimarkalardan uzak durmak, vb.. kadar önemli değildir. Üstatlar, kibarama karmakarışık hata raporları yerine, biraz kaba saba ama teknikolarak mükemmel hata raporları almayı tercih ederler. Şimdi bu da sizekarışık görünebilir. Unutmayın ki, üstatlar, kendilerine bir şeyleröğreten sorulara daha fazla önem verirler.
Bununla birlikte, teknik sorunlarınız süreklilik arz ediyorsa, kibarlık cevap alma şansınızı artıran bir unsur olacaktır.
(Bu noktada şunu belirtmemiz gerekir: bu kılavuzla ilgili kıdemliüstatlardan aldığımız tek itiraz; peşinen teşekkür edin bölümü idi.Bazı üstatlar bu teşekkürün, daha sonra kimseye teşekkür etmeyinanlamına geldiğini düşünmekteler. Bizim önerimiz: peşinen teşekkür edinve daha sonra sizinle ilgilenenlere teşekkürlerinizi farklı bir şekildetekrar belirtin. Mesela "İlginiz ve alakanız için sağolun", "Dikkatealdığınız için teşekkürler".)
Sorununuz çözüldükten sonra küçük bir not ile bildirinSorununuzun çözüldüğünü, küçük bir not yazarak, size yardımcı olanlarabildirin. Şayet sorunuz bir listede genel ilgiye maruz kalmışsa, bulisteye sonucu bildirin.
Seçime bağlı olarak, cevap; sorunun ilk sorulduğu listeye "ÇÖZÜLDÜ"şeklinde bir başlıkla iletilebilir. "Sorun A" şeklindeki bir soruya,"Sorun A-ÇÖZÜLDÜ" şeklinde daha sonra gönderilecek bir cevap, sorunuzlailgilenen ve değerli vaktini harcayan insanların, bu emeklerinin boşagitmediğini göstermek açısından faydalı olacaktır.
Sorununuzun çözümünü belirten iletinin çok uzun olması gerekmez. Kısaca"sorun monitörün fişinin çıkmış olmasıymış" şeklinde cevap hiç yoktaniyi olacaktır. Aslında, kısa ve öz bir "sonuç bildirisi", çözümgerçekten teknik detaylara dayanmadığı sürece, uzun bir iletiden dahaiydir. Sadece sorunu çözen işlemlerin ne olduğunu belirtmek yeterliolacaktır.
Karmaşık sorunlar için, sorunun ayrıntılarının bir özetini göndermekuygun olacaktır. Sorunun son durumunu belirtin. İşe yarayan çözümönerilerini belirtin. Size yardımcı olan kişilerin isimlerini belirtin:arkadaş kazanmanın en iyi yollarından birisi de budur.
Yukarıda belirtilen faydaların yanında, sorunun cevabını bildirmek,liste/forum/haber grupları arşivleri açısından ve bu sorunla boğuşandiğer insanların faydalanması açısından oldukça yararlı olacaktır.
Son olarak, ama asla en önemsizi olarak düşünmeyin, bu şekilde yazılmışbir not, bu soruna ilgi duymuş ve size yardım etmiş kişilerin tatminduygusu elde etmesine yardımcı olur. Şayet bir tekniker veya üstatdeğilseniz, yardım istediğiniz üstatlar ve uzmanlar için bu duygununçok önemli olduğu konusunda bize güvenebilirsiniz. Çözülememiş sorunlardüş kırıklığı yaratır. Üstatlar bu sorunların çözülmüş olduğunu görmeyecan atarlar. Sorunların çözülmüş olduğu duygusunu üstatlara yaşatmak,size ileride meydana gelebilecek sorunların çözümünde çok büyükfaydalar sağlayacaktır.
Unutmayın ki bu şekilde davranarak, gelecekte sizinle aynı sorunlakarşılaşacak insanlara da yardımcı olmuş olmaktasınız. Bu sorunun veçözümünün ileride başkaları için de gerekli olup olmayacağını kendinizesorun. Bu sorunun, bir kılavuzun veya bir SSS çalışmasının parçasıolmayı hak edip etmediğini kendinize sorun. Şayet cevabınız evet ise,bu yamayı geliştiricilere gönderin.
Üstatlar arasında, bu tür davranışlar, törensel kibarlıklardan dahaönemlidir. Bu oyunda diğerleri tarafından kabul görmek istiyorsanız, buoldukça faydalı bir yöntem olabilir.
Cevapları yorumlamakRTFM ve STFW: Gerçekten çuvalladığınız nasıl söylenirAntik ve kutsal kabul edilen bir gelenek vardır: Şayet "ABKSO/RTFM"içeren bir ileti alırsanız, bunun anlamı Allahın Belası KılavuzSayfalarını Oku/Read The Fucking Manual demektir. Bunu söyleyenkesinlikle haklıdır. Gidip o Allahın belası sayfaları okuyun. Okılavuzlar, sabit diskte yer kaplasın diye yazılmadı.
RTFM göreli olarak daha genç bir akrabaya sahiptir. Şayet "STFW"iletisi alırsanız, bunun anlamı Lanet Olası İnternet'i Ara/Searched TheFucking Web demektir. Bunu söyleyen de kesinlikle haklıdır. Gidipkendinize bir arama motoru bulun ve lanet olası İnternet'te biraz kaykay oynayın. Bu tür mesajlar yollayan kişiler, genellikle bu bilgilerinkamuya açık alanda var olduğunu bilen kişilerdir. Bu iletiyi yollayankişi (a) bu bilgiye ulaşmanın çok kolay olduğunu düşünüyordur, (b)buralarda arama yaparak, hazır mama ile beslenmekten daha fazla şeyöğrenebileceğinize inanıyordur.
Bu tür bir durumda kırılmayın/üzülmeyin, bunu yazan kişi size kaba birşekilde saygı göstermekte ve sizi yok saymamaktadır. Bu büyükanneminzamanından kalma saygı anlayışı için ona teşekkür etmelisiniz.
Şayet cevabı anlamadıysanız...Şayet cevabı anlamadıysanız, daha fazla açıklama için hemen zıplamayın.Orjinal sorunuza cevap bulmak için denediğiniz yolları, şimdi de cevabıanlamak için deneyin (kılavuzları okuyun, SSS'lerı inceleyin,İnternet'i arayın, bir bilene sorun, vb...). Bunlardan sonra halatatmin edici bir cevaba ulaşamadıysanız, cevabın açıklanmasını isteyenbir iletiyi /*cevabı anlamak için gösterdiğiniz ve yaptığını çabalarıbelirterek*/ tekrar gönderin.
Örneğin, varsayalım ki ben size "Sorununuz takılmış bir zentry'i çağrıştırıyor, onu temizlemelisiniz" dedim.
Bunun peşinden gelen berbat bir cevap: "Zentry'i de ne?"
Ve iyi bir cevap: "Pekala. Man sayfalarını okudum ve zentryler sadece-z ve -p seçenekleri içinde geçiyor. Bunlardan hiçbiri, bunu nasıltemizleyeceğimi belirtmemiş. Ben mi bir şeyleri kaçırdım yoksa bunlaryeterli mi?"
Kabalıkla ilgilenmek Size kabalık olarak görünen pek çok şey, üstatların dünyasında saldırıolarak algılanmaz. Bu dolaysız yoldan yapılan, sorunları çözmenin sahtekibarlık safsataları ile vakit kaybetmekten daha iyi bir iş olduğunudüşünen doğal insanların kullandığı lanet bir iletişim tarzıdır.
Herhangi bir şeyi kabalık olarak algıladıysanız sakin olun. Şayetbirileri oyunun kuralını bozuyorsa, kıdemli birileri bu kişiye sakinolmasını söyleyecektir. Eğer bu olmaz ise, size karşı kabalıkyaptığınız kişi aslında üstatların kültür ve kurallarına uygundavranıyor ve burada siz hatalısınız demektir. Bu durumda bir cevapalma ihtimaliniz oldukça düşük olacaktır.
Diğer yandan, hakedilmemiş kabalıklar ile arada birkarşılaşabilirsiniz. Bu durumda kabul edilebilir sınırlar içinde sertbir tepki vermekten çekinmeyin. Fakat bunu yapmadan öncekarşınızdakinin tamamen haksız olduğuna emin olun. Bir kabalığıdüzeltmek ile anlamsız bir tartışmayı başlatmak arasındaki fark oldukçaince bir çizgidir. Üstatların gaf yapma oranları pek yüksek değildir /*Ç.N: bazıları yapsa bile kabul etmez */. Şayet bir çaylak veyadışarıdan biri iseniz büyük bir gaf yapma riskiniz çok yüksek demektir.Şayet eğlence yerine bilginin peşinde iseniz, elleriniz klavyeden uzaktutun. Emin olun bu riske değmez.
Bazı insanlar, üstatların pek çoğunun yumuşak huylu otizim veyaAsperger Sendromuna yakalanmış kişiler olduğunu, normal insanlar gibisosyal ilişkiler kurabilmek için gerekli olan beyinsel işlevlerdenyoksun cins insanlar olduklarını düşünürler. Bu doğru veya yanlışolabilir. Şayet siz bir üstat değilseniz ve bizlerin beyinsel özürlümanyaklar olduğunu düşünüyosanız, bu size bizim saçmalıklarımızla başaçıkmak için yardımcı olabilir. Devam edin. Çokta umrumuzdaydı. Bizlerolduğumuz gibi olmayı seviyoruz. Klinik testlerde oldukça sağlıklı"paranoyaklar" olarak görünmekteyiz.
Sıradaki bölümde, değişik konulardan bahsedeceğiz: hatalı birdavranışta bulunduğunuz durumlarda göreceğiniz "kabalık" çeşitlerinigöreceğiz.
Bir zavallı gibi davranmamak hakkındaMuhtemelen, üstat forumlarında bir iki kez duvara çivilenirsiniz.Bunların ayrıntıları, bu kılavuzda anlatılanlar veya benzerleri gibiolabilir. Nerelerde çuvalladığınız size söylenir ve bu muhtemelenoldukça renkli bir şekilde kamusal alanda yapılır.
Bu olduğu zaman yapabileceğiniz en aptalca şey; bağırıp çağırmak,haksızlığa uğradığınızı, kanuni haklarını arayacağınızı, onu anasındandoğduğuna bin pişman edeceğinizi, patronunu tanıdığınızı ve bununbedelini ödeteceğinizi, vs... söylemektir. Bunun yerine şunu yapın:
Boşverin gitsin. Bu normal ve aslında oldukça sağlıklı bir şeydir.
Toplumsal kurallar kendi bakımlarını kendileri yapmazlar. Bu kurallar,bunları uygulayan kişilerce tayin edilir ve yönlendirilir. Bu kişilergöz önünde olan insanlardır. Bütün eleştirilerin özel iletiler ileyapılması gerektiği saçmalığını boş verin. Birileri sizin yaptığınızbir şeyi beğenmez ya da yanlış olduğunu düşünüyorsa, sizin kişiselolarak tacize uğradığınız çığlıkları atmanız yararlı bir şey midir?Zavallılar gibi davranmayın.
Kibarlık olayını abartmış bazı üstat forumları vardır. Üyeleringönderdikleri iletilerde hata olduğunu söyleyen iletiler atmakburalarda yasaktır. Buralarda "Yardım etmeyecekseniz, çenenizi kapalıtutun" kuralı uygulanır. Sonuçta ulaşılacak bir yer yoksa, seyahetetmenin bir anlamı olmadığı gibi, bu tür forumlar gevezelik yapılan boşve gereksiz yerlerdir.
Abartılı dostluk ya da yararlılık: seçim sizin.
Unutmayın: Üstatlar, sizin çuvalladığınızı söylüyorsa ve bunu bir dahayapmamanızı istiyorlarsa, bunun iki sebebi olabilir: ya sizin için yada topluluk için duyulan endişe. Aslında sizi yok farzederek hayatındançıkarabilir ve bu yol ilkine göre çok daha kolaydır. Eğer minnettarolamıyorsanız, en azından biraz saygılı olun, laf kalabalığıyaratmayın, nazik bir bebek gibi davranılmayı beklemeyin. Dağdan gelip,bağdakileri kovmaya kalkmayın.
Sorulmaması gereken sorularAşağıda üstatların cevap vermeye değmeyeceğini düşündüğü, bazı klasik aptalca sorular bulacaksınız:
3.6.1. X uygulamasını veya kaynak kodunu nereden bulabilirim?
3.6.2. Y'yi yapmak için X'i nasıl kullanabilirim?
3.6.3. Kabuk ayarlarımı nasıl yapabilirim?
3.6.4. AcmeCorp belgesini, Bass-o-matic dosya dönüştürücü kullanarak TeX dosyasına dönüştürebilir miyim?
3.6.5. Yazılımım, ayarlarım, SQL girdilerim çalışmıyor.
3.6.6. Windows makinemle ilgili bir sorunum var, yardım edebilir misiniz?
3.6.7. Yazılımım çalışmıyor. Sanırım sistemdeki X bozuk.
3.6.8. Linux veya X'i yüklerken sorun yaşıyorum. Yardım eder misiniz?
3.6.9. Root şifresini nasıl kırarım? Sohbet Kanalları yöneticilerihaklarını nasıl çalarım? Başkalarının e-postalarını nasıl okurum?
________________________________________
3.6.1. X uygulamasını veya kaynak kodunu nereden bulabilirim?Benim bulduğum yerden, aptal -- internette bir aramadan sonra. Kimse Google'ı kullanmayı bilmiyor mu?
3.6.2. Y'yi yapmak için X'i nasıl kullanabilirim?Şayet yapmak istediğiniz şey Y ise, bu sorunu çözmek için uygun olmayanbir yöntemi kullanarak, bu sorunu nasıl çözeceğinizi sormayın. Buşekilde sorulmuş sorular, X hakkında cahil ve çözmeye çalıştığınız Ysorunu hakkında tam bir bilgiye sahip olmayan insanlar olduğunuzizlemini uyandırır. Genelde bu tüe insanlarla, sorunlarını açıklayanakadar ilgilenmemek en iyi yöntemdir
3.6.3. Kabuk ayarlarımı nasıl yapabilirim?Bu soruyu soracak kadar zeki isen ABKSO dan sonra çözümü kendin bulacak kadar da zekisindir.
3.6.4. AcmeCorp belgesini, Bass-o-matic dosya dönüştürücü kullanarak TeX dosyasına dönüştürebilir miyim?Dene ve gör. Eğer denersen; (a) cevabı öğrenmiş olursun (b) benim vaktimi boşa harcamamış olursun.
3.6.5. Yazılımım, ayarlarım, SQL girdilerim çalışmıyor.Bu bir soru değil, "Yirmi Soruda senin gerçek sorununu anlama" gibi biroyunla ilgilenmiyorum. Yapacak daha iyi işlerim var. Bu tip bir şeyevereceğim tepki şunlardan biridir:
• Eklemek istediğin başka birşey var mı?
• Hımm, çok kötü, umarım sorununu çözersin.
• Bende de aynı sorun var...
3.6.6. Windows makinemle ilgili bir sorunum var, yardım edebilir misiniz?Tabii. O Microsoft çöpünden kurtul ve Linux veya BSD gibi açık kodlu bir işletim sistemi kur.
3.6.7. Yazılımım çalışmıyor. Sanırım sistemdeki X bozuk.Yüzlerce veya binlerce kişi tarafından kullanılan sistem çağrılarındakive kütüphanelerindeki apaçık bir eksikliği bildiren ilk kişi olmanızmuhtemel olmakla birlikte, elinizde sarsılmaz deliller olmadığı güngibi aşikar. Olağandışı iddialar, olağandışı kanıtlar gerektirir; butür bir şuçlama yaparken, durumu açık seçik beyan etmeniz ve hatayımeydana getiren olayları ayrıntılı bir şekilde belgelemeniz gerekir.
3.6.8. Linux veya X'i yüklerken sorun yaşıyorum. Yardım eder misiniz?Hayır. Bu sorunu çözmem için, makinana doğrudan erişim sağlamam gerek.Yerel Linux Kullanıcılar Grubundan yardım isteyebilirsin. Kullanıcılargrubu listesine buradan erişebilirsiniz.
3.6.9. Root şifresini nasıl kırarım? Sohbet Kanallarıyöneticileri haklarını nasıl çalarım? Başkalarının e-postalarını nasılokurum ?
Bu tür bir şey için bir üstattan yardım istediğine göre, sen gerçek bir moron olmalısın.
İyi ve kötü sorularBu bölümde, örneklerle doğru düzgün soru sorma yöntemlerini açıklamayaçalışacağım. Aynı problem hakkında bir çift soru göreceksiniz: doğrudüzgün sorulmuş olan ve aptalca sorulmuş olan.
Örnek 3.1. Aptalca: Nereden Foonly Flurbamatic hakkında bişeyler bulabilirim?
Bu soru cevap olarak bir "LOİA/STFW (Lanet Olası İnternet'i Ara/Search The Fucking Web)" için adeta yalvarıyor.
Zekice: "Foonly Flurbamatic 2600" hakkında Google'ı denedim , ancakyararlı/kullanılabilir birşeyler bulamadım. Burada, bu aygıt hakkındaprogramlama bilgisi bulabileceğim bir yer bilen var mı?
Bu soruyu soran kişi gerekli aramaları yapmış ve görünen o ki gerçek bir sorun ile karşı karşıya.
Örnek 3.2. Aptalca: Foo projesinden kodları, derlemek için, alamıyorum. Neden çalışmıyor?
Ona göre bunu birisi bozmuş. Onun kendi kibiri.
Zekice: Foo projesinin kodları Nulix 6.2'de derlenmiyor. SSS'i okudumancak orada Nulix ile alakalı sorunlardan bahsedilmemiş.Burada yaptığımderleme işleminin bir kopyası var, bu benim yaptığım bir hatadan mıkaynaklanıyor?
Kullandığı ortamı belirtmiş, SSS'i okumuş, aldığı hataları göstermiş vebu hatanın başkasından kaynaklandığını düşünmüyor. Bu insan birazilgiyi hak ediyor.
Örnek 3.3. Aptalca: Ana kartımla ilgili problemim var. Birisi bana yardım edebilir mi?
Pirimiz Abuzittin'in bu soruya muhtemel cevabı şöyle olur: "Pekala.Geğirmeye ve çocuk bezini değiştirmeye de ihtiyacın var mı ?". Akabinde"delete" tuşuna bir tık.
Zekice: S2464 anakartımda X'i, Y'yi ve Z'yi denedim.Bunlar işe yaramayınca A'yı, B'yi ve C'yi denedim. C'yi deneyinceşaşırdığımı da belirteyim. Açıkca görülüyor ki hedehödö bozuklukyapıyor, fakat beklenmedik sonuçlar alıyoruz. Athlon MP anakartlardabozuklukların sebebi genelde nedir? Birinin sorunu nasıl çözebileceğimhakkında bir fikri var mı?
Bu pasif olarak cevabı bekleyen bir insan olmaktansa, sergilediğisorun-çözüm konusundaki zekasını kullanarak bir cevap almayı hakediyor
Son sorudaki, "Bana bir cevap verin!" ve "Bu sorunu çözmem için ekolarak daha ne tür testler yapabileceğimi bulmama yardım eder misinizlütfen?" istemleri arasındaki küçük ama önemli farka dikkat edin.
Esasında son olay 2001 Ağustos'unda linux-kernel e-posta listesinde(lkel) olmuş gerçek bir olayı baz almaktadır. Orada soruyu soran kişiben(Eric)dim. Bir Tyan S2462 ana kart üzerinde anlaşılmayan hatalaroluyordu. Liste üyeleri, bu sorunu çözmem için ihtiyaç duyduğum kritikbilgileri göndermişlerdi.
Soruyu benim sorduğum yöntemi kullanarak sormakla, insanlara "çiğnemetütünü" vermiş olursunuz: Soruyu, insanları kışkırtacak şekilde basitve çekici hale getirdim. Karşımdakilere, onların yeteneklerine saygıgösterdiğimi ve benimle aynı dünyada yaşayan insanlar olarak gördüğümüve sorunun çözümünde onlara güvendiğimi belirtmiş oldum. Ayrıca,tıkandığım test aşamalarının neler olduğunu belirterek, onlarınzamanlarında saygı gösterdiğimi de belirtmiş oldum.
Bütün bunlardan sonra, onlara teşekkür edip, sorunun nasıl çözüldüğünübildirdiğimde; listedeki üyelerden birisi, bu sorunun çözümeulaşmasının sebebinin benim "adım/ünüm" değil, soruyu soruş biçimimolduğunu söyledi.
Üstatlar, acımasız bir şekilde, yetenek ve beceriye göre ödüllendirenbir sisteme sahiptirler. Eminim ki o sözü bana söyleyen kişi haklı idi.Şayet bir salak gibi davranmış olsa idim, oldukça sert tepki alacağımgün gibi aşikardı. Bütün olayı bir açıklama şeklinde yazma önerisi,beni bu kılavuz yazmaya götüren sebep olmuştur.
Şayet bir cevap alamazsanızŞayet bir cevap alamazsanız, bunu kişisel bir olay olarak algılamayın.Bazen, sorduğunuz sorunun cevabı, grup üyeleri tarafından bilinmiyorolabilir. Cevap alamamış olmanız, sizin önemsenmediğiniz anlamınagelmez. Kuşkusuz bu farkı dışarıdan algılamak oldukça zor olsa gerek.
Genel olarak; aynı soruyu tekrar gruba göndermek iyi bir fikirdeğildir. Bu, anlamsız bir şekilde kızgınlık ifadesi olarakyorumlanabilir.
Yardım alabileceğiniz başka kaynaklar mevcut. Genellikle çaylaklar için daha uygun olabilecek yerler bulabilirsiniz.
Herhangi bir uygulama yazmamış olsalar bile, uygulamalar konusundabilgili ve ilgili yerel kullanıcı grupları ve İnternet gruplarıbulabilirsiniz. Bu gruplar, insanların birbirine ve çaylaklara yardımetmesi amacı ile kurulmuştur.
Yardım alabileceğiniz pek çok ticari şirket bulunmaktadır. Red Hat,Gelecek ve Linuxcare gibi. Yardımdan payınıza düşen kısmıalamayacağınız fikrine saplanıp dehşete düşmeyin. Nasıl ki arabanızınmotorunda bir sorun olunca, gidip ücreti karşılığı tamirettiriyorsanız, yazılımlarda bir sorun olduğunda da bu yolabaşvurabilirsiniz. Yazılımlar sizin için parasal bir değer ifadeetmiyor olsa bile, her zaman ücretsiz destek bekleyemezsiniz.
Linux gibi yaygın yazılımlar için, her geliştirici başına en azından10.000 kullanıcı düşmektedir. Bir kişinin 10.000 kişiden gelecek yardımbeklentisini karşılaması mümkün değildir. Yazılım desteği için paraödemeniz gerekse bile, bunun bedelini yazılımı satın almak içinödeyeceğiniz bedelden daha az olduğunu unutmayın.Ayrıca kapalı-kodluyazılımların destek servisleri için ödenecek meblağlar çok daha yüksekolmaktadır. Şayet kopya windows yazılımı kullanıyorsanız ve/veyawindows destek servisini kullanmıyorsanız /*kullansanız bilealabileceğiniz cevap çoğunlukla ya yeni bir yama yayınlanacağı ya daformat atmanız olur */ ve bundan rahatsız olmuyorsanız, size özgüryazılımı getiren insanlardan, ayrıca ücretsiz danışmanlık istemekhakkına sahip olmadığınız aklınızdan çıkarmayın.
Sorulara nasıl doğru düzgün cevap verilirKibar olun.
Sorunlar insanları, olduklarından daha kaba ve aptal gösterebilirler.
Şayet cevaptan emin değilseniz, bunu açıkca belirtin!
Yanlış ama otoriter tarza verilmiş bir cevap yapılacak en aptalcaiştir. Kimseyi yanlış bir yola sürüklemeyin. Dürüst ve alçak gönüllüolun. Çevrenize iyi örnek olun
Yardımcı olamıyorsan, bari köstek olma.
Yardım isteyen kişinin ayarlarını karman çorman edecek eşşek şakaları yapmayın. Eşekliğin alemi yok ama di mi?
Sorunu anlamaya yönelik sorular sorun, ayrıntılara ulaşmaya çalışın.
Şayet bu işte iyi iseniz, karşınızdakiler yeni şeyler öğrenecektir vetabii ki siz de. Kötü sorulmuş soruları, iyi sorular halindedönüştürmeye çalışın. Unutmayın ki bir zamanlar sizlerde çaylaktınız.
Bazı zamanlarda sadece ABKSO diye cevaplamak haklı görülebilse bile,tembel bir adama cevap verirken bir kılavuza yönlendirmek daha iyiolabilir. Hatta arama motorlarında kullanılmak üzere bir anahtar kelimebile olabilir.
Şayet soruyu tamamen cevaplayacaksanız, gereken önemi gösterin.
Yanlış araçlar kullanan insanlara, doğru yolu gösterin, oradacebelleşmelerine izin vermeyin. Soruları ve sorunları daha düzgünkalıplar haline sokun.
Çevrenizdeki insanların sorulardan bir şeyler öğrenmesini sağlayın.
Bir soruyu cevapladığınız zaman, kendi kendinize şu soruyu sorun:"Hangi SSS veya kılavuz üzerinde değişiklikler yapmalıyız ki bu türsorular bir daha sorun olarak ortaya çıkmasın?" Daha sonra bu kılavuzabir yama gönderin.
Şayet soruyu cevaplamak için araştırma yapmış iseniz, cevabı kıçınızdanuydurmuş gibi görünmektense, yetenek ve becerilerinizin ortayaçıkmasına izin verin. İyi bir soruya cevap vermek, birini bir öğünlükyemek ile beslemek ile aynıdır. Balık vermeyin, balık tutmasınıöğretin.
